Wie is de nieuwe werkende – zzp

Eenduidige definitie ZZP

De definitie van de groep nieuwe werkenden, die voor eigen rekening en risico, zonder loonstrook hun diensten aanbieden en hier een factuur voor sturen zijn zzp’er, zp’er, zelfstandig werkende, freelancer, schijnzelfstandige, bewust economisch zelfstandige, vrijwillig bewust economisch zelfstandige, gedwongen zelfstandig, de kenniswerker, de handwerker, de ondernemer zonder personeel, ozp’er, de specialist, de maat, de partner. Een korte zeker niet alles omvattende lijst van benamingen van de groep nieuwe werkenden. Los van het indivividu is het van groot belang een differentiatie te hanteren: differentiatie van de groep van zzp’ers.

Model

Menig onderzoek gaat over de zzp’er zonder te weten wie die groep nu eigenlijk is. Binnen KIZO is daarom vorm gegeven aan een model dat alle groepen zzp zoals die nu bekend zijn duidt en daarmee de definitie zzp tot stand komt. Dit model is tot stand gekomen onder validatie van prof. dr. Victor van Kommer, prof. dr. Arjan van den Born en prof. dr. mr. Leo Witvliet, die ieder vanuit de eigen deskundigheid, respectievelijk Belastingbeleid – Tax policy, Creatief Ondernemerschap en Interim Management en Flexibilisering, met dit model verder kunnen. De groep is divers en niet in een paar regels te vatten.  Los van het begrip heeft de zzp’er een aantal vaardigheden nodig om te kunnen overleven, deze zijn acquisitie, professionalisering en financieel-administratief van aard.

Model definitie ZZP

Welk onderzoek dan ook, het moet duidelijk zijn over wie we het specifiek hebben. Zelfstandig werkend in de ambachtseconomie of kenniseconomie, hyperspecialist of ondernemer, vrijwillig bewust economisch zelfstandig of economisch afhankelijk of gedwongen in de positie. KIZO omvat en onderzoekt de gehele groep van zelfstandig werkenden.

In discussies over onderzoek stelt KIZO altijd de vraag, wie was de groep mensen die bevraagd is? Hoe kunnen we deze groep duiden? De definitie zzp is hierin niet het belangrijkste, juist het definiëren van de groep om verder te komen in het onderzoek is cruciaal voor een duidelijk beeld van de nieuwe werkende.

De zzp-groep in al haar vormen
Zzp’ers vormen samen geen homogene groep en kunnen ook niet als zodanig worden beschouwd of onderzocht. Daarom onderscheidt het KIZO tien eigenschappen.
De benoemde kenmerken kunnen samengaan om te komen tot bruikbare definities.
De groep zzp’ers kenmerkt zich over het algemeen door een grote portie autonomie, een hoge arbeidsproductiviteit, maatschappelijke betrokkenheid en
een flinke dosis ondernemerschap en/of kennis en vakspecialisme. De groep onderscheidt zich in diverse profielen11 en feitelijk verschilt dat niet met de
arbeidsmarktverdeling bij bijvoorbeeld een ministerie, waar er van hoog tot laag verschillende rollen ingevuld worden; van beveiligingsbeambte tot aan minister.

De kenniswerkers – head
Specialisten: Van de 800.000 zzp’ers, is ongeveer een derde gespecialiseerd in vakdisciplines waarbij management, hogere bedrijfskundige of zeer gespecialiseerde
kennis ter beschikking gesteld wordt.
Generalisten: Een kleine kopgroep daarboven wordt gevraagd voor zware bestuurlijke vraagstukken.

De generalisten en specialisten waren eerder in loondienst en daarin niet gelukkig. Ze hadden te weinig ruimte om hun talenten te ontplooien en hun ideeën
over innovatie te realiseren. Zij liepen vast in interne stroperigheid en politieke spelletjes. Deze consultants, interimmers, adviseurs, begeleiders en coaches doen
veel onderzoek, volgen cursussen, gaan naar dure conferenties en congressen, schrijven publicaties, allemaal om bij te blijven in nieuwe ontwikkelingen en om
zichtbaar te zijn bij potentiële opdrachtgevers. In tegenstelling tot de specialisten ligt de focus van de generalisten niet op één
onderwerp, maar op tenminste twee of drie. Bijvoorbeeld een projectleider in het maatschappelijk domein, die zich heeft gespecialiseerd in duurzaamheidsprojecten
bij gemeenten. Kennis en ervaring in projectmanagement, duurzaamheid en maatschappelijke ontwikkelingen maakt hem wendbaar, omdat hij telkens nieuwe
combinaties kan maken en zo snel kan inspelen op vragen die zich voordoen.
In gesprek met opdrachtgevers komen ze tot het inzicht waar de behoefte ligt en bedenken een dienst of product om dit probleem op te lossen. De meesten denken
over vijf jaar ook nog wel zzp’er te zijn, wellicht in een grotere vorm door samen te werken met andere specialisten. Of ze ontwikkelen zich door op een ander
interessevlak dat zich aandient.

De vakman en ambachtswerkers – hand
Een deel van de zzp’ers is onder te verdelen in directe inzetbare uitvoerende mensen en gespecialiseerde vakmensen. De groep van direct inzetbare uitvoerende mensen omvat eigenlijk alle denkbare functies op uitvoerend niveau, van mensen die meewerken in de landbouw om de gewassen op tijd binnen te krijgen, tijdelijk inspringen bij zorgverleners of zich
via bouwbedrijven laten inhuren. Een deel van deze banen wordt ook bemiddeld door de uitzendbranche.
De groep van vakmensen oefent een ambacht uit, maakt concrete producten en werkt voor zichzelf of in kleinschalige organisaties met andere zelfstandigen. Ze
werkten eerder vaak in loondienst en waren daarin ook niet gelukkig. Ze blijvendoen wat ze deden, omdat ze houden van hun vak. Deze groep is zeer gemêleerd,
zoals stoffeerders, loodgieters, tandtechniekers, timmerlieden of lassers. Een aantal groten vinden hun weg op het wereldtoneel en worden uiteindelijk leider
van een grote onderneming, zoals er in de schoenenmakerij en tassenindustrie vele voorbeelden zijn.
De vakmensen scholen zich bij om hun kennis op niveau te houden. Ze volgen opleidingen en zijn lid van hun branchevereniging. Dit maakt dat ze actuele
kennis hebben en kunnen en willen inspelen op ontwikkelingen in de markt, om zich te onderscheiden van collega’s. Voorop blijven lopen is een must. Wat betreft
hun toekomstverwachting denken ze hetzelfde werk te doen, hetzij verdiept of verbreed en dan met meer klanten.

Vrijwillig of gedwongen
Het is een utopie te denken dat elke zzp’er vrijwillig begint. In de huidige arbeidsmarkt, waarbij er onvoldoende werkgelegenheid is, wordt menigeen
die ontslagen is en geen werk meer kan vinden door uitkeringsinstanties in de richting van het zelfstandig ondernemerschap ‘geduwd’, al dan niet begeleid en
van financiële middelen voorzien. De motivatie en daarmee de kans op succes verschilt tussen vrijwillig en gedwongen.
Meer onderzoek hiernaar is op zijn plaats. Waarom moet iemand zzp’er worden? Is een omscholingstraject niet een logischer reactie? Is het de rol van
het UWV om iemand die al 25 jaar in loondienst zit, bij ontslag het zzp-schap in te duwen of zijn er andere mogelijkheden? Gesprekken met diverse instanties
rechtvaardigen het gezegde ‘De vraag stellen is hem beantwoorden’. Ondanks de financiële ondersteuning ervaren enkele geïnterviewde zzp’ers die
op de rand van faillissement zitten, dat het financiële probleem niet opgelost is. Zij voelen dat zij niet bij machte zijn te ontsnappen aan de vicieuze cirkel die gedomineerd
wordt door een gebrek aan geld en schulden. Het gevoel van menselijk falen, het continu moeten verantwoorden van de situatie, legt een loden last op
deze ondernemers.

Specialist of ondernemer
Is de zzp’er ondernemer? Dit is een hardnekkige discussie. Moet hij als ondernemer afgerekend worden op de normen die verbonden zijn aan het ondernemerschap,
zoals het creëren van arbeidsplaatsen of het bewerkstelligen van economische groei? Of is hij een zelfstandige die ondernemende skills moet hebben
om zichzelf in de reguliere arbeidsmarkt te kunnen wegzetten? Sommige zzp’ers zullen zich als start-up ontwikkelen tot ondernemer met personeel en snel niet
meer vallen onder de term zzp’ers. Het merendeel is echter een ondernemende professional in de arbeidsmarkt.

Hybride
Hoe verzamelt een zzp’er zijn inkomen? Hij is volledig gespecialiseerd in een vakgebied en haalt hier 100% zijn inkomen uit of hij genereert op een hybride
manier zijn inkomen. Bijvoorbeeld een combinatie van het zzp-schap met een parttime baan in vaste dienst. Deze vorm is vaak te zien bij startende zzp’ers, totdat ze voldoende opdrachten hebben om volledig op het zzp-schap te richten.

Samen versus alleen
Het is volstrekt zeker, dat de grootste zekerheid voor de zzp’er onzekerheid is. Dat is een bewuste keuze, maar het lijkt er op dat er toch een behoefte is aan
zekerheden. Velen doen pogingen tot samenwerken. Is dit in hetzelfde vakgebied, dan ontstaat er vaak concurrentie of verschil in kwaliteitsbeleving en daarmee
teleurstelling.

Het onderzoek van ECHTZZP laat zien dat nagenoeg alle zzp’ers wel ergens netwerken of een samenwerking hebben. Het uitgangspunt van de zzp’er is dat
hij een eenmansbedrijf heeft en vanuit zijn individuele belangen en skills vorm geeft aan zijn ‘ondernemerschap’. De zzp’er als solist zal over het algemeen niet
kunnen bestaan en daarom werkt hij in meer of minder georganiseerde netwerken van zzp’ers en van opdrachtgevers. Zelfstandig betekent niet alleen..

Europese definitie van de zelfstandige werkenden

The European Commission defines a self-employed person as someone ‘pursuing a gainful activity for their own account, under the conditions laid down by national law’. This definition comes from Directive (2010/41/EU) on the application of the principle of equal treatment between men and women engaged in an activity in a self-employed capacity. This is in contrast to an employee, who is subordinate to and dependent on an employer.

Article 53 of the Treaty on the Functioning of the European Union (TFEU) provides for the free movement of those taking up and pursuing activities as self-employed people. It stipulates:
In order to make it easier for persons to take up and pursue activities as self-employed persons, the Council shall… issue Directives for the mutual recognition of diplomas, certificates and other evidence of formal qualifications.

The diversity of work carried out by self-employed people has attracted various forms of regulation. In the EU, self-employed people have been the subject of increased attention, especially in the sphere of employment law, with the focus on the areas of free movement and equal treatment, and in the European Employment Strategy.

Onderzoekspartners van KIZO

Vertegenwoordigende partners

ZZP Servicedesk

MKB Servicedesk

European Forum of Independent Professionals

FNV Zelfstandigen