ZZP’ers in het ambacht

De ambachtelijk ondernemer:  hoofd, hart en handen!

Hoofd, hart en handen, deze drie woorden kenmerken de zzp’er in het ambacht. Het passievol werken ‘met de handen’ maakt het onderscheid tussen een ambacht en industriële productie. De definitie van ambachten kent veel variaties. De werkdefinitie zoals die door de SER wordt gehanteerd geeft goed weer van welke specifieke combinatie van elementen sprake is:

  • Vakkundig, handmatig en geschoold maakwerk (vakmanschap, scheppend karakter, maatwerk);
  • Voornamelijk in de praktijk geleerd;
  • Waarbij vaardigheid van groot belang is;
  • Uitgeoefend als economische activiteit.

Het merendeel van de ondernemingen in het ambacht bestaat uit zzp’ers. En dit aantal blijft stijgen; waren er in 2006 nog 55% van de ondernemers zzp’er, in 2010 was dat opgelopen naar 67%.

Het Hoofdbedrijfschap Ambachten (HBA) behartigde de collectieve belangen van ambachtelijk ondernemers in de 36 bij haar aangesloten branches, tot de beëindiging van de taken per januari van dit jaar. De organisatiegraad van ondernemers in de ambachten is laag en veel kleine brancheorganisaties kenmerken zich door hun geringe slagkracht. Met de opheffing van het HBA is een eind gekomen aan een collectieve voorziening: ondersteuning en bundeling van krachten voor met name zelfstandig ondernemers en kleine brancheorganisaties. De gemeen- schappelijke belangen en problematiek zijn echter onverminderd actueel. Denk bijvoorbeeld aan zaken als opleiding, wet- en regelgeving of promotie van het beroep met het oog op instroom. De opheffing van deze collectieve voorzieningen, los van de vraag of de werkwijze van het HBA aan vernieuwing toe was, is een directe ontkenning van het kabinet Rutte dat ambachtelijk ondernemers ook een publiek belang dienen.

Diverse andere onderzoeken die het HBA heeft laten uitvoeren bevestigen de bevindingen uit de enquêtes die door KIZO zijn uitgevoerd en onderschrijven de uniciteit van deze groep zelfstandigen.

ambacht zzpUit het rapport ‘De sector ambachten, economie en arbeidsmarkt’, uitgevoerd door Ecorys (2011) blijkt dat de belangrijkste reden om als zzp’er aan de slag te gaan de hang naar meer vrijheid en/of autonomie en flexibiliteit is. De keuze voor het zzp-schap is een vrijwillige en maakt het mogelijk om flexibel om te gaan met werktijden en werkplek en arbeid te combineren met zorgtaken en/of het gezin. In sommige branches vind je zelfs bijna uitsluitend zzp’ers. Dit is bijvoorbeeld het geval in de creatieve industrie of de uiterlijke verzorging. Een belangrijke kanttekening moet hier wel gemaakt worden. De bovengenoemde vrijwillige keuze betekent niet dat het gedwongen zzp-schap niet bestaat. De vraag is in hoe- verre de keuze voor zelfstandigheid na bijvoorbeeld gedwongen ontslag vrijwillig is en of er sprake is van ondernemerschap. Met het afschaffen van de vestigingswet in 2007 werden al geen ondernemersvaardigheden meer geëist. Veel zzp’ers zijn niet goed op de hoogte hoe ze hun business draaiende moeten houden. Ze missen kennis en kunde in hun ondernemersloopbaan, van (pre)start tot finish. Brancheverenigingen kunnen een belangrijke rol spelen in advies en training ondernemersvaardigheden. Dit gebeurt dan ook, maar het probleem is dat zzp’ers over minder geneigd zijn om zich aan te sluiten bij een branchevereniging of andere belangenorganisatie. Meer in het algemeen wordt er minder noodzaak gevoeld om lid te worden van verenigingen.

De ambachten maken een belangrijk onderdeel uit van onze economie wat betreft werkgelegenheid en omzet. Maar, minstens zo belangrijk: ondernemers vormen een onmisbaar onderdeel van onze maatschappij. De bevolking vergrijst en ontgroent. Voor de ambachten betekent dat, dat zonder extra inspanning de uitstroom uit de ambachten niet ingevuld zal worden door nieuwe instroom. Met als gevolg het verdwijnen van bedrijvigheid in bepaalde regio’s. De ambachtelijke branches zijn vaak kleinschalig en bestaan voor het merendeel uit zzp’ers. Er is behoefte aan goede en betrouwbare kennis over deze groep. Het zijn prima vak- mensen, maar voor beleid en lobby ontbreekt het aan tijd en kennis.

Vanuit onze brede achtergrond binnen de ambachtseconomie maken wij ons als kennispartner van KIZO en ECHTZZP sterk voor de ambachtelijke zelfstandig ondernemer. Wij zetten onze kennis en ervaring, die we in de loop der jaren hebben opgedaan, in voor behoud van de ambachten. Via ECHTZZP zien wij mogelijkheden om die kennis van ambachten te vergroten en te delen, alsmede de ambachtswerker een duidelijker profiel te geven om op die manier recht te doen aan de ambachtelijke ondernemers en hun maatschappelijk belang.

drs. Rixt Schambach, filosoof
drs. Hugo Wink, Sociaal-, Arbeids- en Organisatiepsycholoog

Onderzoekspartners van KIZO

Vertegenwoordigende partners

ZZP Servicedesk

MKB Servicedesk

European Forum of Independent Professionals

FNV Zelfstandigen